კაი ყმა, რუსთველოლოგი დავით ზურაბის ძე ჩქოტუა

ილორის წმინდა გიორგის სასწაულების ხატი

კაი ყმა, რომანოვების მიერ გატანჯული ქართველ-აფხაზი მოაზროვნე და მოღვაწე დავით ზურაბის ძე ჩქოტუა, რუსთველოლოგი, ის გადასახლებაშიც რუსთაველზე და მის პოემაზე ფიქრობდა.

  სიმონ ჯანაშია

 «დავით ჩქოტუა და მისი ნარკვევები რუსთაველის პოემის შესახებ"

(გამოქვეყნდა რუსულ ენაზე  «ვეფხისტყაოსანის 750 წლისთავისადმი მიძღვნილ კრებულში «რუსთაველის კრებული»,ტფილისი,1938 წ.თარგმნა გ.მარჯანიშვილმა).

            დავით ზურაბის ძე ჩქოტუა, წინამდებარე დოკუმენტის ავტორი, აფხაზი, დაიბადა 1849 წელს სამურზაყანოში, სოფ. საბერიოში. მიიღო რა შინაური დაწყებითი განათლება,მან დაასრულა საშუალო

სასწავლებელი და ერთ-ერთი პირველთაგანი აფხაზთა შორის შევიდა უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე. 1875 წელს დ.ჩქოტუას უნდა დაემთავრებინა ყოფ. პეტერბურგის უნივერსიტეტის მითითებული ფაკულტეტი,მაგრამ რადგანაც უკანასკნელი გამოცდა წარუმატებლად დასრულდა,გადასდო ეს უკანასკნელი შემდგომი წლისათვის და დასთანხმდა ცნობილი გიორგი მიხეილის ძე შარვაშიძის წინადადებას თავის თავზე აეღო შარვაშიძეთა  აღმოსავლეთ საქართველოში არსებული მამულის მოვლა-პატრონობა. ამ მიზნით იგი თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად.  1876 წელს მას დააბრალეს გიორგი შარვაშიძის ცოლის დის ნინო ანდრეევსკაიას მკვლელობა (სინამდვილეში იგი მტკვარში ბანაობისას დაიხრჩო) და დააპატიმრეს. 1878 წლის 5 მარტს, მიუხედავად იმისა რომ სასამართლოს არ გააჩნდა არავითარი ფაქტობრივი მასალა ჩქოტუას წინააღმდეგ,უმაღლესი ხელისუფლების ინსპირაციით მას მიუსაჯეს უფლებათა აყრა, ოცწლიანი კატორღა და სამუდამო გადასახლება. პროცესის ანგარიშის გაცნობა დამაჯერებლად აჩვენებს ობიექტურ მკითხველს თუ რამდენად უდანაშაულონი იყვნენ ბრალდებულნი და რამდენად ამაზრზენად ტენდენციურად იყო შეთითხნილი მთელი ეს საქმე მეფის სატრაპთა მიერ. თვით სასამართლოზე ითქვა და ჩვენც გვაქვს უფლება ვამტკიცოთ რომ განაჩენი არსებითად გიორგი შარვაშიძის წინააღმდეგ იყო მიმართული. საქმის მთავარ სულისჩამდგმელს, კავკასიის მეფისნაცვალს, დიდ მთავარ მიხეილ ნიკოლოზის ძეს ამისათვის საკუთარი საფუძველი ჰქონდა. სწორედ მან გადააყენა აფხაზეთის უკანასკნელი მთავარი მიხეილ შარვაშიძე,გიორგის მამა, და გადაასახლა იგი რუსეთში ( 1864 წ.),სადაც პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფი შარვაშიძე გარდაიცვალა კიდეც. მანვე დიდი სისასტიკით ჩაახშო 1866 წელს აფხაზეთში დაწყებული დიდი სახალხო აჯანყება,რომელიც იყო პასუხი ახლად შემოღებული რუსული მმართველობის მეთოდებზე და რომლის დროსაც ,მცირე ხნით,აფხაზეთის მთავრად გიორგი შარვაშიძე იქნა არჩეული. იმავე მეფისნაცვლის ინიციატივით აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრის ოჯახს ჩამოართვეს მთელი ქონება.
ცხადია რომ მიხეილ ნიკოლოზის ძე გიორგი შარვაშიძეში ხედავდა ბუნებით მტერს. ამას ერთვოდა პირადი ხასიათის ანტიპატია გიორგი  შარვაშიძის მიმართ და ამავე ხასიათის ანტიპატია ანდრეევსკაიასადმი ( მისი მამა მეფისნაცვალი ვორონცოვის ექიმი იყო). რადგანაც ანდრეევსკაია დაიღუპა შარვაშიძის სახლში,სადაც მმართველი იმ დროს გიორგი შარვაშიძის ძუძუმტე და ახლობელი დავით ჩქოტუა იყო ამიტომ «დანაშაულის» ობიექტური პირობები,დახატული ცრუ მოწმეებისა და პოლიციის მიერ, სახეზე» აღმოჩნდა
ახალგაზრდა,ნიჭიერი დავით ჩქოტუას მთელი ცხოვრება გულგრილად იქნა განწირული.შემდგომში სასამართლო გადატანილი იქნა თბილისის სასამართლო პალატაში,სადაც «დამნაშავეს» იცავდა სახელგანთქმული იურისტი,პროფ. ვ.დ. შპასოვიჩი,ხოლო ექსპერტი იყო სასამართლო მედიცინის პროფესორი ი.მ. სოროკინი. ამ უკანასკნელმა ფაქტობრივი მონაცემების საფუძველზე დაასკვნა რომ რომ ნ. ანდრეეევსკაია დაიხრჩო ძალადობრივი სიკვდილის ყოველგვარი კვალის გარეშე.
სპასოვიჩმა თავის ბრწყინვალე სიტყვაში ქვა ქვაზე არ დასტოვა ბრალდებისაგან და ყველა ბრალდებული სრულიად უდანაშაულოდ აღიარა. მიუხედავად ამისა პალატამ ბრალდებულნი დამნაშავეებად მიიჩნია ვინაიდან «ასეთი იყო ზემოდან მოსული მითითება» (ჩქოტუას პირველი დამცველი ორბელიანის ცნობა). თავისი წიგნის წინასიტყვაობაში,ჯერ კიდევ 1893 წ.,ჩქოტუას საქმის თაობაზე სპასოვიჩი წერდა შემდეგს: « ტფილისის საქმის თაობაზე აქამდე ვერ ვიშორებ მტკიცე რწმენას იმისა რომ იგი სამწუხარო შეცდომით დასრულდა,რომ დაზრალდნენ უდანაშაულო ადამიანები,რომლებზედაც მიუთითა შეცდომაში შეყვანილი ხალხის მითქმა-მოთქმამ».
მხოლოდ დიდი ხნის შემდეგ,შესაძლოა 1906 წელს, მოახერხა ღრმად მოხუცებულმა ჩქოტუამ სამშობლოში დაბრუნება.
როგორც წარმოშობით, ისე აღზრდითა და მიმართულებით დავით ჩქოტუა ეკუთვნის ქართულ ფეოდალურ ინტელიგენციას,მის ლიბერალურ ფრთას. ამ მხრივ საინტერესოა მისი კავშირი გიორგი შარვაშიძესთან,რომელიც თვითონ იყო ამ წრის წარმომადგენელი,ნიჭიერი პოეტი და საზოგადოდ საინტერესო პიროვნება. შარვაშიძე და ჩქოტუა არა მხოლოდ ერთი ქვეყნიდან იყვნენ წარმოშობით,ისინი არა მხოლოდ დაკავშირებულნი იყვნენ ერთმანეთთან იმ წესით რომელიც ესოდენ მნიშვნელოვანია მთიელთათვის,არამედ მთელი აღზრდითა და მსოფლმხედველობით ისინი ეკუთვნოდნენ ერთ საზოგადოებრივ-კულტურულ წრეს და შარვაშიძე, როგორც «საეჭვო პიროვნება», დიდი ხნის მანძილზე იდევნებოდა იმპერიის ხელისუფალთა მიერ. მას წართმეული ჰქონდა აფხაზეთში ცხოვრების უფლება. ორივე აღზრდილი იყო მათთვის ძალიან კარგად ნაცნობი ძველი ქართული კულტურის ნიადაგზე. ორივე თანამშრომლობდა გაზეთ «დროებაში»,რომელიც იმხანად (70-ანი წლების დასაწყისი) ყველაზე პროგრესული ორგანო იყო საქართველოში. ჩვენ გვაქვს ლიტერატურული საბუთები რომელთა მიხედვით შეგვიძლია ვამტკიცოთ რომ წინამდებარე ნარკვევში გამოხატული ჩქოტუას შეხედულებები «ვეფხისტყაოსანზე» მეტ-ნაკლებად საერთო იყო მთელი ამ წრისთვის,გ.შარვაშიძემაც სრულყოფილად იცოდა რუსთაველის პოემა და ზეპირად ახდენდა მთელი თავების ციტირებას.
ჩქოტუას შეხედულებები პოემაზე ნაწილობრივ ნაყოფია ევროპის კულტურის თვალსაზრისით მისი ახალი განხილვისა,ნაწილობრივ კი წარმოადგენს ქართული ფეოდალური ინტელიგენციის მოწინავე წრეების თაობათა მიერ შემუშავებული შეხედულებების განმეორებას. ამდენად ჩქოტუას ნარკვევებს უპირველეს ყოვლისა კულტურულ-ისტორიული მნიშვნელობა აქვთ. ისინი საინტერესო მასალას გვაწვდიან იმის შესახებ თუ როგორ ირეკლებოდა ეს უდიდესი ლიტერატურული ძეგლი აღნიშნული სოციალური ფენის შეგნებაში.
«ნარკვევები» დღეისათვის კულტურულ მემკვიდრეობას მიეკუთვნება და ამდენად კრიტიკული ათვისების საგნად უნდა იყოს ქცეული. იმ მოსაზრებათა გარდა,რომელთაც ჩვენ ვერ გავიზიარებთ ვერც მეთოდოლოგიურად და ვერც ფაქტიურად ( განსაკუთრებით თავი 1 და თავი 2-ს ცალკეული ადგილები),ავტორი გამოსთქვამს ისეთ შეხედულებებს,რომელთაც თანამედროვე რუსთველოლოგიამ სერიოზული ანგარიში უნდა გაუწიოს. ასეთია;მაგალითად, მეორე თავის პირველი ორი პარაგრაფი. აქ ავტორი დაკვირვებისა და განზოგადების მაღალ საფეხურს აღწევს.ამიტომ დიდადაა სამწუხარო ის რომ ჯერაც ვერ მოხერხდა თბილისში გამოსაქვეყნებლად გაგზავნილი რუსთველის პოემის ვრცელი გამოკვლევის მიგნება ( შ.ნ.დადიანმა და სხვა ავტორიტეტულმა პირებმა დაადასტურეს რომ დ.ჩქოტუას ჰქონდა ვრცელი გამოკვლევა «ვეფხისტყაოსანზე»,გადასახლებაში შესრულებული მრავალწლიანი შრომის ნაყოფი,რომელმაც დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ზემოაღნიშნულ პირებზე. ის 1920 წელს ავტორმა გააგზავნა თბილისში,სცენის ქართველ მუშაკთა კავშირში). აქ წარმოდგენილი ნარკვევები, როგორც ჩანს,დაკარგული ნაშრომის მხოლოდ მცირე ნაწილია. ისიც შემთხვევით გადაურჩა განადგურებას. ჩვენ მას მივაგენით გ.რ.ჩქოტუას ოჯახში,როდესაც ვეძებდით მასალებს ზემოდ მოხსენებული სოციალური წრის ისტორიისათვის. ხელნაწერი წარმოადგენდა ნესტისაგან დაზიანებულ ფურცელთა კრებულს. ის დაბეჭდილია მანქანაზე და იყოფა ორ თავად,რომელთაგან პირველის სათაურია «პოემა ვეფხისტყაოსანი და მისი გმირები». მეორეს ეწოდება «ვეფხისტყაოსანის» გმირთა მსოფლმხედველობა».  პირველი სათაურის ქვეშ ფრჩხილებში აღნიშნულია « ზუგდიდში სოფლის მასწავლებელთა ყრილობაზე წაკითხული ლექცია». ცხადი არაა, ეს შენიშვნა ეხება ორივე თავს თუ მხოლოდ პირველს.ყოველ შემთხვევაში ნათელია რომ ხელნაწერი არ წარმოადგენს ლექციის სტენოგრაფიულ ჩანაწერს. ის ლექციის კონსპექტია; პოემის ციტატები ხელითაა ჩაწერილი,შესაძლოა თვითონ ავტორის მიერ. საფიქრებელია,და ამას ამტკიცებენ ხელნაწერის მფლობელებიც, რომ ლექცია წაკითხული იქნა თებერვლის რევოლუციის შემდგომ პერიოდში.
ტექსტში ჩვენ მცირე ცვლილებები შევიტანეთ: ამოვიღეთ ზოგიერთი ადგილი რომელთაც თანამედროვე მკითხველისთვის უკვე აღარა აქვს მნიშვნელობა,ზოგან შევასწორეთ ორთოგრაფიული და სტილისტური შეცდომები (მემანქანემ დაამახინჯა ტექსტი, ხოლო ავტორმა ვერ შენიშნა დაშვებული შეცდომები). ვინაიდან მთელმა სტატიამ მიიღო ზოგადი სათაური, შეიცვალა სათაურთა რედაქციაც. სტატიის სტრუქტურა ხელუხლებელი დარჩა. ამოღებული ადგილები აღნიშნულია სიტყვით «გამოტოვებულია ,ხოლო ჩართული სიტყვები კვადრატულ ფრჩხილებშია მოქცეული. ამას გარდა,ვინაიდან ავტორს არ აღუნიშნავს
«ვეფხისტყაოსნი» ტაეპთა ნუმერაცია, ჩვენ მოვიძიეთ ყველა მის მიერ გამოყენებული ადგილიპოემაში (ტაეპთა ნუმერაცია მითითებულია ი.აბულაძის 1926 წ. გამოცემის შესაბამისად). აქ გაირკვა საინტერესო გარემოება:თითქმის არც ერთი ციტატა არ ემთხვეოდა დაბეჭდილ ტექსტს. უეჭველია რომ ავტორს ციტატები ზეპირად მოჰყავდა....


არსებობს ჩქოტუას სხვა ნაშრომებიც, კერძოდ ბუნებისმეტყველების სფეროდან. იგი ათიოდე წლის წინ გარდაიცვალა საქართველოში, სოფ.ყულისკარში, სადაც ჩვენის ცნობით მას დარჩა პირადი არქივი.

                                                                                                                

მინაწერი: ვ.გ. მაჭავარიანმა ჩვენი ყურადღება მიაქცია ძველი ქართველი ხალხოსანი ეგნატე იოსელიანის ცნობას, მოთავსებულს მის მოგონებებში. იქ იოსელიანი ამბობს რომ «აფხაზი თავადი ჩქოტუა ეხმარებოდა იოსელიანის წრეს ბიბლიოთეკის დაარსებაში" (1866 წ.). უეჭველია რომ აქ საუბარი დავით ჩქოტუაზეა.

                                                                                                     

შენიშვნები :
1.«ქალიშვილ ნ.ე.ანდრეევსკაიას მკვლელობა»,სასამართლო პროცესის ანგარიში,ტფილისი,1878, რუსულ ენაზე;
2.ვ.დ.სპასოვიჩის თხზულებები,სანკტ-პეტერბურგი,1894,რუსულ ენაზე;
3.ს.ჯანაშია,ერთი გვერდი ქართული კულტურის ისტორიიდან, «მიმომხილველი»,ტ.11.
4.დ.ჩქოტუას ერთი წერილი,- « ორი ჩვეულება აფხაზეთში»,დაიბეჭდა «დროებაში» უკვე 1872 წ.,ნომერ 30-ში. ამავე გაზეთში დაიბეჭდა მისი სხვა მასალებიც.
5.ს.ჯანაშია, « ვეხისტყაოსნის» პირველი რუსული თარგმანის გამო», «ლიტერატურული გაზეთი», 1935,30 იანვრის ნომერი.



მთარგმნელის შენიშვნა :
შარვაშიძე-ჩქოტუას წრე თითქმის მთლიანად  განადგურეს ბოლშევიკებმა 1924 წლის აჯანყების შემდეგ. დავით ჩქოტუა გადაურჩა ამ სასაკლაოს,მაგრამ ისეთი ტერორი მეფობდა და ქართველობა იმდენად დაშინებული იყო რომ მისი გარდაცვალების შემდეგ მისმა ახლობლებმა ვერ გაბედეს მისი ღიად დაკრძალვა საბერიოში,მის მშობლიურ სოფელში, სადაც ბოლშევიკებმა დაანგრიეს ჩქოტურების ერთ-ერთი ეკლესია. მისი ცხედარი ენგურზე გადაასვენეს ღამით და დაკრძალეს ისე რომ საფლავის ქვის დადებას მოერიდნენ. ეს საფლავი დიდხანს დაკარგული იყო და ის 1970-ან წლებში მონახა სოხუმის უნივერსიტეტის პრორექტორმა,ბატონმა ოთარ ჭურღულიამ. საფლავის დღევანდელი მდგომარეობა ჩვენთვის უცნობია.  სოფელში დღეს კრემლის სამხედროები ბატონობენ.

 გაგრძელება, დავით ჩქოტუას ტექსტები იქნება...

გაკოტრებული სახელმწიფოები, საქართველოს როგორც სახელმწიფოს გაკოტრების საშიშროებაც.

მალე დავინახავთ რომ სუსტ სახელმწიფოებში მართლმსაჯულების აღსრულებას და წესრიგის დამყარებას შეუდგებიან კერძო ევროპული თუ ამერიკული საზოგადოებები...

სუსტი, «გაკოტრებული», დანგრეული სახელმწიფოები:
ამ ცნებებით საერთაშორისო ინსტიტუტები აღნიშნავენ ქვეყნებს რომლებიც მოითხოვენ დონატორების განსაკუთრებულ ჩარევას.

მაგრამ ამ ცნებების უკან იგულისხმება რეგიონალური არეულობის რისკი.
ყველაზე ტრაღიკული შემთხვევა რა თქმა უნდა სომალია.

20 წლის უკან სომალის სახელმწიფოს ნგრევამ გზა გაუხსნა მუდმივ ქაოსს, სისხლიან კლანურ ომებს, ფუნდამენტალისტური ისლამისტური მოძრაობების ჩარევას და, რა თქმა უნდა, პირატერიას რომელიც ლახავს დასავლელთა ინტერესებს და ზოგჯერ მასხრად იგდებს დასავლელთა სამხედრო უპირატესობას.

ფ ა რ ი: საინგილოს ეკლესია–მონასტრები

 რ ი: საინგილოს ეკლესია–მონასტრები

საინგილოს ეკლესია–მონასტრები

ქედუხრელი საქართველო

              
          

     კაი ყმის, გიორგი შარვაშიძის ხსოვნას                                         

 მის დაკრძალვაზე გაიჟღერა შემდეგმა სიტყვებმა :


      " გაბედულად შეიძლება ითქვას რომ გიორგი ერთად-ერთი გამონაკლისი მაგალითი იყო ჩვენს საკმაოდ მრავალრიცხოვან მთავრების მემკვიდრეთა და უმაღლესი არისტოკრატიის წევრთა შორის რომელმაც ქედი არ მოიხარა,მცირეოდნაც არ დაიმცირა თავი ერის მჩაგვრელ,თავის ხალხზედ გაბატონებულ ძლიერ სახელმწიფოებრივ მმართველობის წინაშე.

  დანამდვილებით შეიძლება ითქვას რომ ყველა მისი დროისა და მისი წრის ოჯახობა დიდ ბედნიერებად და საოცნებო ნეტარებად სთვლიდა იმ ჯილდო-წარჩინებას რომელსაც გიორგი უარყოფდა...»

        


             «მცირე მოსაგონარი»:




           1866 წელია,რომანოვთა მიერ სამთავროს გაუქმებით,მმართველობის რუსული წესებისა და ყოფა-ცხოვრების რუსული ფორმების დანერგვით ანუ ცხოვრების ისტორიული ფორმების ნგრევა-მოსპობითა და რუსიფიკაციით შეწუხებული აფხაზეთი ღელავს. აფეთქებისათვის აუცილებელ ნაპერწკლად იქცა რომანოვების მიერ აფხაზეთის გადაყენებული მთავარი მიხეილის დაკრძალვა რომელმაც გაამძაფრა ხალხის მღელვარება და აღძრა სინანული წარსულის მიმართ.


           აჯანყებულებმა მთავრად გამოაცხადეს მიხეილის შვილი გიორგი.


      ყველა თემიდან შეკრებილმა ლაშქარმა შეუტია რუსული ადმინისტრაციის ძირითად საყრდენს,სოხუმს. აფხაზებმა მოახერხეს სოხუმის გარეუბნის აღება. ბრძოლის ველზე იყვნენ: გიორგი შარვაშიძე,მისი ბიძა ალექსანდრე,
საპატიო თავკაცები და ხალხის მიერ არჩეული პირებისგან შემდგარი საბჭო.


              ჯარი ახალგაზრდა მთავარს უმღეროდა სიმღერას რომელშიც შექებული იყო გიორგის შურისძიება რუსების მიერ მოკლული მამისთვის.


           მიუხედავად სოხუმზე შეტევის ძალისა (მან კინაღამ მოუღო ბოლო რუსეთის ბატონობას საქართველოს ამ მხარეში) აჯანყება დამარცხდა. მისი მოთავენი და აქტიური მონაწილენი სიკვდილით დასაჯეს.1866-1867 წლებში 14000 კაცზე მეტი გადაასახლეს თურქეთში. მშობლიური მხარიდან გაძევებული იქნა გიორგი შარვაშიძეც.მას აუკრძალეს აფხაზეთში ცხოვრება.


            
         ძალით გამორჩეული ეს აჯანყება ერთის შეხედვით არ განსხვავდებოდა აფხაზთა თავისუფლებისათვის ბრძოლის სხვა ეპიზოდებისგან,მაგრამ მის დამახასიათებელ ნიშნად ჩანს ის რომ მის მსვლელობაში აჯანყებულებმა აფხაზეთის მთავრად აირჩიეს ნიჭით უხვად დაჯილდოებული ახალგაზრდა რომელიც გადაიქცა დაუცხრომელ მებრძოლად მთელი საქართველოს დამოუკიდებლობისა და ერთიანობისთვის.


                  დავაკვირდეთ მის ცხოვრებასა და საქმიანობას.


            არ არსებობს არავითარი დოკუმენტური ცნობა გიორგი შარვაშიძის დაბადების შესახებ. დიმიტრი ყიფიანის ცნობით 1855 წელს ის 9 წლისა ყოფილა,ე.ი. უნდა დაბადებულიყო 1846 წელს. უცნობია მისი სიყმაწვილისა და ჭაბუკობის დროინდელი ცხოვრებაც. ვიცით მხოლოდ ის რომ იგი გაიზარდა სამურზაყანოელი თავადი ზურაბ ჩქოტუას ოჯახში,დღევანდელი აფხაზეთის გალის რაიონის სოფელ საბერიოში.


                სიმბოლურია რომ გიორგი შარვაშიძის ცხოვრება კარგად ცნობილი ხდება რომანოვთა ძალმომრეობის წინააღმდეგ მიმართული 1866 წლის დიდი აჯანყების დროიდან.


          აფხაზეთიდაბ გაძევებული გიორგი შარვაშიძე გარკვეული ხნის შემდეგ შეიწყალეს და მას მისცეს პეტერბურგში ცხოვრების უფლება და მისი მოსყიდვის მიზნით პაჟთა კორპუსში სწავლის ნებაც დართეს. გიორგი შარვაშიძე იქ სწავლობდა რუსეთის მომავალ იმპერატორ ალექსანდრესთან ერთად.  იქვე და ისევ მოსყიდვის  მიზნით მას მისცეს ფლიგელ ადიუტანტის წოდება,ერთ-ერთი უმაღლესი საკარისკაცო წოდება რუსეთის იმპერიაში.


            მაგრამ გიორგი შარვაშიძემ უარყო რუსეთის იმპერატორის კარზე აღზევების პერსპექტივა და დაბრუნდა საქართველოში.


                    აფხაზეთისგან მოწყვეტილს ( მას ისევ აკრძალული ჰქონდა აფხაზეთში დაბრუნება) მას ბინა ჩვეულებრივ ქუთაისში  და თბილისში ჰქონდა.


                სწორედ ქუთაისში გამოვლინდა მისი ბუნების ერთ-ერთი სახასიათო თვისება:


               იმპერატორ ალექსანდრე მესამის ( გიორგი შარვაშიძის «თანაკურსელის») ქუთაისში ჩასვლისას გუბერნატორმა წინადადებმა მისცა გ.შარვაშიძესა და ნ.ნიკოლაძეს,რუსეთის იმპერიისათვის სხვა არაკეთილსაიმედო პირებთან ერთად გასცლოდნენ ქალაქს.


               შეურაცხყოფილმა გიორგი შარვაშიძემ ამის საპასუხოდ დემონსტრატიულად განაცხადა უარი ფლიგელ ადიუტანტობაზე,იმპერატორის მიერ ბოძებულ წყალობაზე.


         ასე გაწყვიტა ყოველგვარი ურთიერთობა მისი ქვეყნის გამანდგურებელ ოლიგარქიასთან აფხაზეთის უკანასკნელმა მთავარმა.


            მეფის ხელისუფლება არ ასვენებდა გიორგის. პეტერბურგში კარგად ახსოვდათ 1866 წლის ამბები და ყოველ ღონეს ხმარობდნენ გ.შარვაშიძის თავიდან მოსაშორებლად. სწორედ ამას ისახავდა მიზნად 1876 წელს მომხდარი უბედური შემთხვევის ირგვლივ ატეხილი ხმაური. აღნიშნულ წელს გაურკვეველ ვითარებაში დაიღუპა გიორგის ცოლისდა ნინო ანდრეევსკაია. უბედური შემთხვევა გაფორმდა როგორც მკვლელობა და დაბრალდა გ.შარვაშიძესა და მის ძუძუმტე დავით ჩქოტუას. გამოძიება უკიდურესად ტენდენციურად წარიმართა და მისი მსვლელობისას დაიღუპა მოწმე. გ.შარვაშიძეს ჩირქი ვერ მოსცხეს,
სამაგიეროდ გაიწირა მისი ძუძუმტე. დ.ჩქოტუას ტყუილუბრალოდ მიუსაჯეს 28 წლით გადასახლება.


              გამოსავალს ქვეყანაში შექმნილი მდგომარეობიდან აფხაზეთის უკანასკნელი მთავარი ხედავდა ერთიანი და დამოუკიდებელი საქართველოს სახელმწიფოს აღდგენაში. ამ მიზნის მიღწევის ერთ-ერთ საშუალებად კი ის ქართველთა ცნობიერების გამომაღვიძებელ მძაფრ პუბლიცისტიკას მიიჩნევდა :




              « მართალია ჩვენს სამშობლო ივერიას ყოველგვარი დიდი კულტურული განცდა გამოუვლია,მაგრამ ჩვენი წარსული ისეთ დროს გაშეშდა რომ დაგვერღვა ბუნებრივი ევოლუციის შარა და კანონი. დიაღ,ჩვენ შეგვიძლია თამამადაც ვთქვათ რომ იღბალის უკუღმართობას ხელი რომ არ შეეშალა ევროპის წინადაც ვიქნებოდით ჩვენ დღეს ვინაიდან როდესაც ანდრია მოციქული აქ ქრისტეს მცნებას გვიქადაგებდა მაშინ ევროპაში თვით დუკებსაც კამეჩის ტყავი ეცვათ ტანზე და ფეხშიშველნი შუბებით ხელში ნადირობდნენ ტყეებში. მას შემდეგ როგორც იყო ომით,მუდამ დავიდარაბით,მოვიტანეთ ჩვენი კულტურის ცხოვრება თამარ მეფის დრომდი, რომელიც იყო ივერიის ოქროს ხანა! შემდეგ კი უკუღმართად დატრიალდა ერის არსებობა. შემოსეული მტრები არ გვაძლევდნენ საშველს და ხალხი დაიღალა. ნელ ნელა ჩაქრა დიდებული გონებრივი და ქონებრივი თანხა ქვეყნისა და დაიშალა ცხოვრება თვითარსებობისა. ენა გარარიბდა,ზნეობა წაგვიხდა,ღონება-შეძლება დავკარგეთ,რაინდობა და პატიოსნება განვაგდეთ და ბოლოს მივაღწიეთ ხანაში როცა კეთილდღეობას ვპოვნიდით ჯაშუშობასა და სამშობლოს მტრობაში!»

   აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრისათვის მისი სამშობლოს ოქროს ხანას თამარის საქართველო განასახიერებდა.

            გიორგი შარვაშიძე მებრძოლი იყო თავისი ბუნებით.იგი არ ეპუებოდა ხალხის წარსულის გამყალბებელს და მისი ღირსების შემლახველს თუ იმას ვინც ცდილიობდა მიწა-წყლის მიტაცებას. ასეთ შემთხვევაში ის არც შინაურს და არც უცხოს არ ინდობდა.




              1911 წელს გაზეთში «ბერლინერ ტაგებლატ» კორესპონდენტმა ლორენცმა გამოაქვეყნა წერილი რომელშიც უდიერად მოიხსენია საქართველოს მკვიდრნი.


           გაგრაში გრაფ ოლდენბურგელთან სტუმრად უცხოელნი იყვნენ მიწვეულები. მათ მასპინძლობას ადგილობრივი თავად-აზნაურობა უწევდა.წვეულებისას ერთ-ერთ სტიმარს დაეკარგა პალტო რაც გახდა გერმანულ გაზეთში პასკვილის გამოქვეყნების საბაბი. აღშფოთებულმა გიორგი სარვაშიძემ პასუხი გაუგზავნა გერმანული გაზეთის რედაქციას ხოლო მისი თარგმანი გამოაქვეყნა რუსულ გაზეთში « ზაკავკაზსკაია რეჩ» (1911,ნ° 146):


                   « ჩვენ არვყოფთ,შესაძლოა პალტო მართლაც დაიკარგა,მოიპარეს,
მაგრამ რატომ ჰგონია კორესპონდენტს რომ ქურდობა ჩადენილია წესიერი ადამიანების,ადგილობრივ მკვიდრთა და არა რომელიმე იმ ბოგანოს მიერ რომლებითაც აავსეს ეს მხარე ვითომ კულტურის დასანერგავად.


            კორესპონდენტს ჰგონია რომ ჩვენ ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანის ადამიანები ვართ და დიდი დროა საჭირო ჩვენი პროგრესისთვის.


       მაგრამ კულტურა რომელსაც დღევანდლამდე ნერგავენ აქ გამოიხატება იმაში რომ ადგილობრივ მოსახლეობას ართმევენ მიწებს და ურიგებენ გადამთიელებს რომლებმაც,მართალი ითქვას, არც კი იციან ამ სიმდიდრის გამოყენება და ვერც მდიდრდებიან,ხოლო აბორიგენები მიწის სიმცირის გამო იძულებულნი გახდნენ მიენებებინათ თავი მევენახეობისა და მეცხოველეობისთვის. ამიტომ ხალხი ღარიბდება,მაგრამ მიუხედავად ამისა მან მაინც შეინარჩუნა სტუმართმოყვარეობის კეთილშობილური ადათ-ჩვეულება რომელიც ასე ცუდად იქნა გაგებული ლორენცის მიერ.


                  ბატონ ლორენცს რომ ღრმად ჩაეხედა ხალხის ყოფაში გაიგებდა რომ ხალხს,რომელსაც ის ზიზღით მოექცა,აქვს ისტორიული წარსული. რომ ქართველნი არიან რაინდნი რომლებიც პირვანდელი ქრისტეანობის დასაცავად მონაწილეობდნენ ჯვაროსნულ ომებში, თხუთმეტი საუკუნის მანძილზე იდგნენ ამოწვართული ხმლებით კავკასიის კარიბჭესთან არა იმიტომ რომ დაელეწათ უცხო ქვეყანათა ზღუდეები არამედ ქრისტიანული კულტურისა და სამოქალაქო ყოფის დასაცავად.; გაიგებდა რომ ქართველ მეფეთა იერარქიაში გვხვდება არაჩვეულებრივ გმირთა და გენიალური სიბრძნის ადამიანთა სახელები».


              გვიხდება გამეორება,მაგრამ აფხაზეთის ისტორიაზე აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრის შეხედულებათა ნათელსაყოფად საჭიროდ მიგვაჩნია ერთი ციტატის მოყვანა მისი 1910 წელს გამოქვეყნებული წერილიდან «ასე იწერება ისტორია»:


                  « ...იგი (აფხაზეთი) შეადგენდა ქართული სამეფოს ნაწილს....აფხაზებისთვის ზოგი ოფიციალური წყაროს მიერ მიცემული მთიელთა სახელწოდება დიდი ეთნოგრაფიული შეცდომაა. აფხაზებს უხსოვარი დროიდან ეკავათ შავიზღვისპირეთის ზოლი მდინარე ენგურიდან გაგრამდე და თავისი თავი მიაჩნდათ ქართული ეკლესიის მრევლად. მხოლოდ XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში დაიწყო ჩერქეზ მხედართა ძლიერი შემოტევა. ისინი იჭრებოდნენ დასავლეთ აფხაზეთში და აოხრებდნენ მას; ამავე ხანას მიეკუთვნება თურქეთის ნომინალური სიუზერენიტეტი აფხაზეთზე. ამავე დროს თურქეთის ემისარებმა ქვეყანაში გასწიეს ისლამის პროპაგანდა.


               ამ პროპაგანდამ ჩერქეზთა შემოსევებთან ერთად აიძულეს დასავლეთ აფხაზეთის ნაწილი მიეღო მაჰმადიანობა. მაგრამ ეს დიდხანს არ გაგრძელებულა... 1810 წელს აფხაზეთის მთავარი თავის ხალხთან ერთად დაუბრუნდა მართლმადიდებლობას და მიიღო რუსეთის ქვეშევრდომობა...» (რუსული გაზეთი «ზაკავკაზიე», ნ°125,05.06.1910).


მერე რაც მოხდა ცნობილია: რომანოვთა იმპერიამ 1864 წელს გააუქმა მასზე მინდობილი აფხაზეთის სამთავრო რითაც მოახდინა 1866 წლის აჯანყების პროვოცირება და...დასცალა აფხაზეთი აფხაზებისგან.


               გიორგი შარვაშიძე აფხაზი იყო და ბუნებრივია რომ მას აწუხებდა რუსეთის უღელქვეშ მოქცეულ თვისტომთა ბედი. პუბლიცისტურ წერილებში იგი ამხელდა და მძაფრად აკრიტიკებდა რუსეთის ადმინისტრაციის მიერ აფხაზებისა და ქართველებისთვის მიწების ჩამორთმევასა და ამ მიწებზე რუსი,
გერმანელი,ესტონელი,სომეხი და ბერძენი კოლონისტების დასახლებას ( საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ესტონელები დაბრუნდნენ თავის დამოუკიდებლობამოპოვებულ სამშობლოში. აფხაზეთის რუსულმა მოსახლეობამ თავისი წიაღიდან წარმოშვა ფსევდოისტორიკოსი, «დამოუკიდებელი» აფხაზეთის «მთავრობის» ხელმძღვანელი ,ქართველთმოძულე იური ვორონოვი,მოკლული ისევ აფხაზთა მიერ. ამ «მოღვაწემ» თავის სიცოცხლეში ყველაფერი გააკეთა ქართველთა ამოსაგდებად საქართველოს ამ ძირძველ მხარეში და ქართველთა და აფხაზთა შორის მტრობისა და სიძულვილის ჩამოსაგდებად. თურქეთიდან გადმოსახლებულ სომეხთა ნაწილმა კი შექმნა ბატალიონი «ბაგრამიანი» რომელიც მუსრს ავლებდა აქა-იქ სასწაულებრივად გადარჩენილ ქართველებს).


                    გიორგი შარვაშიძე ამხელდა რუსეთის მოხელეთა უსაქციელობას,
უზომო სიხარბეს,აბსოლუტურ უმეცრებასა და სიშტერემდე მისულ ქედმაღლობას.


                ხაზგასმით აღსანიშნავია ის რომ რომანოვთა იმპერიალისტური პოლიტიკის გარდა გიორგი შარვაშიძე აქტიურად დაუპირისპირდა ბოლშევიზმსაც.            


               ე.წ. ქართულაფხაზურ ომამდე აფხაზეთის მუზეუმში ინახებოდა მისი მიმართვა აფხაზი ხალხისადმი რომელშიც იგი მოძმეებს მოუწოდებდა არ აჰყოლოდნენ მაცდური ლოზუნგებით მოსულ ბოროტებას და არ დაეგდოთ ძველი,აფხაზ-ქართველთა ერთობის გზა. შემთხვევითი არ უნდა იყოს ის რომ ამ «ომის» დროს დაიწვა სოხუმის არქივი და მუზეუმი რომლებშიც ამას გარდა სხვა უნიკალური დოკუმენტებიც ინახებოდა).


                  გიორგი შარვაშიძე რაინდი იყო თავისი ბუნებით. ქართული საზოგადოებაც მას ასევე აღიქვამდა. შემთხვევითი არ არის რომ კონსტანტინე გამსახურდიასა და ლეო ქიაჩელის მიერ უკვდავყოფილ აფხაზთა სახეების გვერდით გრიგოლ რობაქიძემ გივი გოლენდის სახელით გამოქვეყნებული ესეს გმირად აქცია სწორედ აფხაზეთის უკანაკნელი მთავარი გიორგი შარვაშიძე. გიორგი შარვაშიძე შეამჩნია უნგრელმა მხატვარმა მიხაი ზიჩიმაც. «ვეფხისტყაოსანის» მისეულ ინსცენირებებში, ქუთაისში და თბილისში დადგმულ ცოცხალ სურათებში ტარიელის როლს ასრულებს გიორგი შარვაშიძე.


              შემთხვევითი არ არის ისიც რომ ქართველ-აფხაზთა მტრობის გაჩაღებისა და ამ მტრობის მეშვეობით ამიერკავკასიაზე ბატონობის მსურველებმა სიკვდილის შემდეგაც არ მოასვენეს აფხაზეთის უკანასკნელი მთავარი,1967 წელს ააფეთქეს მოქვის ეკლესიაში მისი საფლავი.


                   გიორგი შარვაშიძე აფხაზი იყო და შესანიშნავად ფლობდა აფხაზურს. მისი შემოქმედების ( ის პოეტი,დრამატურგი,პუბლიცისტი იყო) მთავარი ენა ქართული ენა იყო და ამითაც ის აგრძელებდა თავისი წინაპრების და წრის ტრადიციას.


      აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრის უდიდესი გულისტკივილი საქართველოს უმძიმესი მდგომარეობა იყო. სწორედ ამიტომ აღიქვა მან 1918 წლის 26 მაისი როგორც მისი სამშობლოს მომავლის გამხსნელი დიდი მოვლენა. ის დიდი სიხარულით შეეგება საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებას. იგი ვერ მოეწრო საქართველოს პირველი რესპუბლიკის დაცემას.


          აფხაზეთის უკანასკნელი მთავარი გარდაიცვალა 1918 წელს და დაიკრძალა აფხაზეთში,მოქვის ტაძარში.


             მის დაკრძალვაზე გაიჟღერა შემდეგმა სიტყვებმა :


      გაბედულად შეიძლება ითქვას რომ გიორგი ერთად-ერთი გამონაკლისი მაგალითი იყო ჩვენს საკმაოდ მრავალრიცხოვან მთავრების მემკვიდრეთა და უმაღლესი არისტოკრატიის წევრთა შორის რომელმაც ქედი არ მოიხარა,მცირეოდნაც არ დაიმცირა თავი ერის მჩაგვრელ,თავის ხალხზედ გაბატონებულ ძლიერ სახელმწიფოებრივ მმართველობის წინაშე.


         დანამდვილებით შეიძლება ითქვას რომ ყველა მისი დროისა და მისი წრის ოჯახობა დიდ ბედნიერებად და საოცნებო ნეტარებად სთვლიდა იმ ჯილდო-
-წარჩინებას რომელსაც გიორგი უარყოფდა...»




               გრიგოლ რობაქიძის ესე «გიორგი შარვაშიძე»:


              « სოხუმის ნაპირები. გაზაფხულის ხალასი პირი. მზე ვაჟური სიუხვით აყრის მიწას ნაკვერცხლებს. ალმურის მარმაშით ლაღდება ყოველი.ზღვის ფართო ზედაპირი ფირუზის ატლასით გადაშლილია. მისი ნელი მოსუნთქვა სიგრილით ეჭრის სიცხის სივარვარეს.ბუნება ზანტი თვლემით ნებივრობს. სიკვდილის ლანდი სირცხვილით მიმალულა სადღაც და უძირო საშოს წიაღით ამოხეთქილი ხალისობს წყაროსთვალა სიცოცხლე. ქუჩებზე უდარდელობა დასეირნობს. ყავახანებში ზოგი ნარდს თამაშობს,ზოგი ყალიანს ეწევა ოდნავ გაწოლილი,ზოგი უსაქმო მსმენელებს თქმულებას უყვება გმირულს. შორი-ახლო ტალღების შუილი გაისმის.


            მთავარ ქუჩაზე მოდის ვინმე ცხენოსანი. უკან მცველი მოყვება. იგიც ცხენზე შემჯდარი.ცხენოსანი ნამდვილი მხედარი: მოხდენილი ჯდომა,თითქო მბრძანებელია მგრძნობიარე ცხოველის,მაგრამ თითქოს მას ძალას არც კი ატანს,-მარჯვე დაკავება სადავის,ხოლო სრულიად თავისუფალი,-რიტმით მიშვება ცხენის სიარულის,გარნა არც თუ ძარღვებ დაჭიმულობა მხედარის:-ყოველი რაც რომ სამხედრო ჯიშს გადაუცია ადამიანისთვის. გამახსენდა არჩილ ჯორჯაძის სიტყვები: ქართველი ბელეტრისტისთვის ისიც არის საკმაო,რომ რომელიმე აფხაზის ცხენოსნობა ასწეროსო.


             გადმოხტა. გავიცანი: გიორგი შარვაშიძე,შვილი აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრისა. რა შესანიშნავად ადგას ჩოხა. ტანი მაღლად არის აყვანილი სილაღით კიდევ,-თუმცა ეტყობა ექვს ათეულს გადასცილებია. ასეთი მოხდენილი ჩაცმულობა არავიზე მინახავს საქართველოში: აქ იყო ესთეტიკა ოსკარ უაილდის ყელსახვევისა: ქართული ყაიდა ჩაცმულობის მძაფრი სტილით ჩამოკვეთილი: სადა ძალზე და ამასთანავე რჩეული მეტად. დასხდა რესტორანის ღია ფარდულში. ჩვეული მუსაიფი ნაცნობებში. რაოდენი სიმაღლე და რაოდენი თავაზი. საოცარია მეტად ხმა: ნელი,ტკბილი,მელოდიური. კილოც ლამაზი,უცნაური, ჯადოთი გაჟღენთილი.
ხანდახან ოდნავი გაცეცხლება,-ხოლო არც ისეთი რომ პათოსში გადავიდეს. სიტყვასა და სიტყვას შორის ოდნავ ასახული ირონია მეგობრულის ტონით გამახვილებული. პაპიროზს აკეთებს: როგორი თლილი თითები: მოქნილობა სინელეში და სინელე მოძრაობაში: ხელებზე რაღაც ნათელი ეფინება ჭირვალი. ამართა სახე: -სილამაზე ივერიული; ხაზების სისწორე და სირბილე,სწორუპოვარი პროფილი-აქაც სისადავე და რჩეულობა თან. მთელი საუკუნეებია საჭირო რომ ბიოლოგიურმა შერჩევამ ასეთი სრული ტიპი წარმოშოს. უბრალო მიმოხვრაც მოწმობს მისი,რომ მის გვარში ასი წლობით ყოფილა შეუცნობელი ფიქრი ბიოლოგიური რჩეულობისა. არაფერში ეტყობა ძალდატანება: მოძრაობა,თავისდაჭერა,სიარული,
ბაასი-თავისუფალი მეტად და ამასთანავე ძალზე წარჩინებული. რაც არ  უნდა მოიმოქმედოს ,ყველაფერი ლამაზი გამოუვა,-გიელვებთ ფიქრი.


                    მეორე დღეს სადილი ნ.თ.-თან. გიორგი შარვაშიძეც იქ არის. ეხლა ევროპიულად ჩაცმული სტილით: მარტო ყელსახვევი რად ღირს? ნამდვილი ქართული სუფრა,ქართული სილამაზის ერთი საუკეთესო ხატება სუფრული ბაასი. მთავრის შვილის სიტყვა მოხდენილია ფრიად. იცის ევროპული ენები: ფრანგული,ინგლისური,გერმანული-

-განსაკუთრებით ფრანგული. ზედმიწევნით იცის რუსული,-რუსის სასახლესთან სიახლოვეც ჰქონდა. იცის ძვირფასად ქართული,აფხაზური,მეგრული.იტყვიან ლექსებს.     მთავრის შვილი ოდნავი სიამაყით გადმოსძახებს: მე,რომელიც ალფრედ დე მიუსესა და ვიქტორ ჰიუგოს ზეპირად წარმოვსთქვამ ,მაინც და მაინც არაფერი გამაკვირვებს,-მაგრამ...და ღიმილით ათავებს ფრაზას. იგი თვითონ მწიგნობარია: რუსთველი ზედმიწევნით იცის. თვითონაც სწერს: ლექსებს,
პოემებს,დრამებს. მაგრამ ამაებში არ ეტყობა ბარბაროსული ძალაყრილობა: ეს მხოლოდ გასართობია მისთვის,-თუმცა ისეთივე ლამაზი მოხდენილობით დაღვივებული,როგორც ქორითა და შავარდენით ნადირობა,-რომელიც მას უყვარს ძალზე და შნოიანათაც ეხერხება. 


          ბაასის საგანი ხშირად საქართველოა. გაბედულება მისი საკითხის გადაწყვეტაში,არავითარი კომპრომისი,სრული თავისუფლება-აი მისი ფიქრის ხვეული.
ხოლო  აქაც ნელი,რბილი,აუღელვებელი. ხანდახან ოსმალეთსაც ჩააყენებს საქართველოს საკითხში,და ეს იმ დროს როცა თუთუნს მოსწევს:-საგანგებოდ უგზავნის მას სტამბოლიდან ერთი ოსმალო,არ შეუძლია: მისთვის ყველა საკითხი მნიშვნელოვანია, თუ მას სილამაზე ახლავს,ნამდვილი არისტოკრატია-ამ სიტყვის რჩეული მნიშვნელობით. 


           მესამე დღეს იმავ რესტორნის ფარდულში ვნახე-ხოლო ეხლა უბრალო მწვანე «ბლუზით». მაგრამ ესეც რომ უხდებოდა! არა:ნამდვილი არისტოკრატობა ყველგან გამოჩნდება.


          ამ დღეებში ამბავი მოვიდა მისი სიკვდილის:-მოგვშორდა ქართული რასის ნამდვილი ვაჟი.» 


          შენიშვნა : გივი გოლენდის ფსევდონიმით ეს წერილი გამოქვეყნდა 1918 წლის თბილისის ერთ ორგანოში. ჩვენ იგი ამოვიღეთ პარიზში ოდესღაც გამომავალი გაზეთი «ქართლოსიდან» (ნომერი პირველი,1937 წლის თებერვალი).

თედო ბექიშვილი, დონ კიხოტის მონატრება

          
         «ნუთუ აღარა ხარ უკვე არსად,
         მიწა დასტოვე და ცადა ხარ...
         ხშირადა ვხედავ სანჩო პანსას,
         შენ კი, ლამანჩელო, სადა ხარ?
         სადა ხარ უბადლო ტრუბადურო,
         გზას სად გაჰყოლიხარ საგვიანოს?
         ქვეყანას რაზე დაემდურე
         რაინდო მწუხარე სახიანო...
         სანჩო კარგად უვლის გუბერნიას,
         რომ არ გადასუქდეს-მარხულობს;
         რბილი ქვეშაგები უფენია,

გიორგი შარვაშიძე

ვარადა

განგებავ! ამას ნუ მიწყენ

ვერ გადავგვარდე გვარადა,

ხანდისხან დავიღუღუნო

მამაპაპური ვარადა.

იგი ღუღუნი-სიმღერა

არ არის გასახარადა,

ის არის მძიმე მოთხრობა

გულისა სატკივარადა.

ისა ჰგავს დედის საფლავზედ

ობლისა მოთქმას მწარადა,

კვნესის და კვნესის, ქვითინებს

მტირალის ჩვილის გვარადა.

უბნობს თუ ვითა ცხოვრება

ათასის წლისა წყნარადა

ერთბაშად, ერთის მობერვით

სულ წარხვეტილა ქარადა!

ზოგჯერ გიჟურად შეჰკივლებს

ბედისა სამუქარადა.

ეტყვის: მარტოკა დამაგდე

ნაწყვეტად, ნაიხარადა;

მიკვირს საწუთროს ვნებანი

ვის ჰფხვრიან, ვის სახმარადა,

და მსგავსსა ბოროტებასა

ყურსა არ უგდებს ცა რადა!

განგებავ! გვედრებ ნუ მიწყენ,

თუ რომ შეგჩივი მარადა,

ხანდისხან დავიღუღუნო

ვაი და ვაი ვარადა!

1866 წელს აფხაზთა დიდი აჯანყების დროს ( ისინი რუსეთის იმპერიალისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ გამოვიდნენ) აჯანყებულების მიერ აფხაზეთის მთავრად არჩეული გიორგი მიხეილის ძე შარვაშიძე-სახელგანთქმული ქართველი პოეტი,მოღვაწე,დრამატურგი და პუბლიცისტი. ეს ერთდროულად აფხაზი და ქართველი მოღვაწე ( ყველაფერთან ერთად ის აფხაზეთის უკანსკნელი და რომანოვების მიერ გადაყენებული მთავრის,მიხეილის შვილი იყო,უდავოდ არდასავიწყი პიროვნებაა.ესაა მისი ლექსი "ვარადა" ( ის წერდა როგორც წესი პირველ რიგში ქართულად და შემდეგ რუსულად).

წერილი ბატონ ზვიად გამსახურდიას

" ღრმად პატივცემულ ზვიად გამსახურდიას, საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტს. თბილისი, საქართველოს რესპუბლიკა.   

ძვირფასო პრეზიდენტო გამსახურდია. გიგზავნით რეზოლუციას რომელიც მიიღო ამერიკის შეერთებული შტატების  სამხრეთ კაროლინის შტატის სენატმა საქართველოს რესპუბლიკის აღიარების შესახებ. ჩვენ,სამხრეთ კაროლინის შტატის სენატი მივესალმებით თქვენს სიმამაცეს და თავგანწირვას დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში. გულწრფელად თქვენი ჯო ვილსონი, შტატის სენატორი".

განცხადება /კახი /26/10/2007

                     azerbaijanis respublikis konstitucia,

             muxli 48: yvelas aqvs sindisis Tavisuflebis ufleba

adamianis uflebaTa da ZiriTad TavisuflebaTa dacvis evropis konvencia:

              muxli 9. 1.   yvelas aqvs azris, sindisisa da relegiis Tavisuflebis ufleba; es ufleba moicavs relegiisa da rwmenis gacvlis Tavisuflebas marto Tu sxvebTan kavSirSi da sajarod Tu kerZod, Tavisuflebas gamoamJRavnos misi relegia an rwmena aRmsareblobiT, swavlebiT, ritualebis SesrulebiTa da dacviT.

yvelas moexseneba, rom did saydarTan dakavSirebuli problemebi dRes ar dawyebula da isic cnobilia, rom adgilobrivma xelisuflebam, bolo sami-oTxi wlis  ganmavlobaSi, ara

საქართველოს ისტორიის კოშმარებიდან...

დემეტრე–დემნა, უფლისწული 

XII საუკუნის მეორე ნახევარი  დემეტრე I-ის შვილიშვილი, გარდ. 1177 წ

  საქართველოს მეფის დავით V-ის ძე, მისი ტრაგიკული ბედი მთელი სიმძაფრით წარმოაჩენს დაძაბულ პოლიტიკურ ვნებათაღელვას, რომლითაც, როგორც ჩანს, XII საუკუნის მეორე ნახევრის საქართველო ცხოვრობდა.

ვილჰელმ ლეოპოლდ ფონ დერ გოლც-ფაშა

ისტორიული "კურიოზებიდან": გერმანელი ბარონი ვილჰელმ ლეოპოლდ  კოლმარ ფონ დერ გოლცი ,მეტსახელად გოლც ფაშა ( 1843-1916), პრუსიელი გენერალ ფელდმარშალი,სამხედრო ისტორიკოსი და მწერალი,ხელმძღვანელობდა XIX საუკუნეში შექმნილ ოსმალურ სამხედრო სკოლებს. წარმოშობით გერმანელი ეკატერინე მეორე აშენებდა რუსეთის იმპერიას,გერმანელი გოლც ფაშა ემსახურებოდა ოსმალებს,და ეს რუსეთ-Опубликовать сообщениеთურქეთის ომების ფონზე...

ქართული სამართალი: " კანონით გეკუთვნის მაგრამ კაცობით არ გეკუთვნის".

შოთა რუსთაველი

 

• ლეკვი ლომისა სწორია, ძუ იყოს თუნდა ხვადია

• მძულს უგულო   სიყვარული,  ხვევნა, კოცნა, მტლაშა–მტლუში.

• გველსა ხვრელით ამოიყვანს ენა ტკბილად მოუბარი.

• კოკასა შიგან რაცა სდგას, იგივე წარმოდინდების.

• არ-დავიწყება მოყვრისა აროდეს გვიზამს ზიანსა.

არდასავიწყი ხალხი

 არდასავიწყი ხალხის და ამბების გახსენება :          
   «...1870-ან წლებში   ზოგი აფხაზი ახალგაზრდა გაიტაცა მაშინ საქართველოში გაჩენილმა ხალხოსნობამ. მამაც ქართველ ხალხოსანთა მძიმე ხვედრი  გაიზიარეს მათმა აფხაზმა მოძმეებმა-ალექსანდრე მარღანიამ,ელისაბედ ( ლიზა) და მარიამ შერვაშიძემ. 
          ალექსანდრე მარღანია იყო  გამოჩენილი ქართველი ხალხოსნები ისიდორე ქიქოძის და მიხეილ ყიფიანის მიერ 1875 წელს ქუთაისში დაარსებული რევოლუციური წრის ერთ-ერთი მთავარი მოღვაწე. ეს იყოსაქართველოს ხალხოსნური მოძრაობის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ორგანიზაცია. 

ოვანეს თუმანიანი

ოვანეს თუმანიანი

საქვეყნოდ ცნობილია, რომ ოსმალეთთან ომის დროს, სადაც დაიღუპა მისი უფროსი ვაჟი, ოვანეს თუმანიანმა შვიდი ქალიშვილი გაგზავნა ფრონტზე მოწყალების დებად, და როცა ქართველ-სომეხთა ომი დაიწყო, ზოგი მის შვილებთაგან მოხვდა ერევანში, ოვანეს თუმანიანმა უბრძანა შვილებს არ მიეღოთ მონაწილეობა ომში, თორემ ის მათ დასწყევლიდა – ეს იყო დიდი სიყვარულის აქტი(ტიციან ტაბიძის მოგონებებიდან ოვანეს თუმანიანზე).

კახის ეკლესიის უახლოესი წარსულიდან

მინდა გაგაცნოთ, ადამიანი, რომელმაც მიუხედავად თავისი მოღვაწეობის მოკლე პერიოდისა, მან აქ, საინგილოში, თავისი სიტყვა ნამდვილად თქვა და მინდა ყველამ იცოდეს მისი ღვაწლის შესახებ. არ არის აუცილებელიადამიანი ღრმად მოხუცდეს, გარდაიცვალოს და მერე დავინახოთ მისი ღვაწლი და დავაფასოთ (შეძლება საერთოდაცვერც დავინახოთ). ის ახალგზრდა და განათლებული ადამიანია და დღეს ვეჟინის მონასტერში განაგრძობს მოღვაწეობას. ყოველთვის მინდოდა მის შესახებ ბევრ ადამიანს სცოდნოდა საქართველოში, მაგრამ მხოლოდ ახლა, ბატონი გიორგი მარჯანიშვილის წყალობით, მომეცა ამის გაკეთების საშუალება.

როდესაც მამა იოანე (აბასაშვილი) კახის ეკლესიაში, გაამწესეს (2002 წელი, კახის მოქმედი ეკლესია ძალზე მძიმემდგომარეობაში იმყოფებოდა (განსაკუთრებით სამეურნეო კუთხით). მარტო იმას აღნიშვნაც კი საკმარისია, რომმღვდლებს, პატარა საცხოვრებელი ოთახიც კი არ გააჩნდათ (2002 წლამდე ყველა წინამძღვარი ან ქირით ცხოვრობდა ან ჩამოდიოდა, ატარებდა წირვა-ლოცვას და უკან საქართველოში ბრუნდებოდა).

მორწმუნეები უკვდავების წყაროსთან,ადრეფეოდალური ხანა ( ძველი კავკასიური ალბანეთი, დღევანდელი აზერბაიჯანი,ნაპოვნია მინგეჩაურთან).

ქართული ცენტრი კახში

კახის ქართულ ცენტრს არანაირი დაფინანსება არ ჰქონდა. ჩვენ 7-8 წლის ანმავლობაში ანაზღაურების გარეშე ვმუშაობდით. ეს ცენტრი ერთად-ერთი დამოუკიდებელი ქართული ორგანიზაცია იყო. ჩვენ მხოლოდ და მხოლოდ ქვეყნის კონსტიტუციასა და კანონებს ვემორჩილებოდით. კორუმპირებული და შოვინისტი ჩინოვნიკები ვერ ახერხებდნენ ჩვენს ცენტრზე კონტროლის დამყარებას. მთავარიც სწორედ ეს იყო.
ცენტრში სრულიად თავისუფალი ქართული გარემო გვქონდა შექმნილი და სწორედ ეს განასხვავებდა ამ ცენტრს სხვა ქართულ ორგანიზაციებისაგან. სწორედ ეს არის მიზეზი ცენტრის შენობის აღდგენის ამდენ ხანით გაჭიანურებისა და ეს იმ დროს, როცა საქართველოს მხარე თანახმაა შენობა საკუთარი ხარჯებით აღადგნოს).
სავარაუდოდ აპირებენ რაღაც ახალი ცენტრის ,,შექმნას " , გარწმუნებთ, რომ ეს იქნება ისეთივე შინაარსგამოცლილი ცენტრი როგორიცაა ე.წ. ქართული სათვისტომო, თეატრი, სკოლები და სხვა. აქაურ ჩინოვნიკებს, საჩვენებლად მხოლოდ აბრები სჭირდებათ და მგონი ეს საქართველოს მხარესაც აწყობს უკვე. აგერ უკვე ერთი წელი გავიდა რაც ველით პასუხს თუმცა...(ხანძრის შემდეგ, ამ საკითხთან დაკავშირებით, პირადად მე მხოლოდ ერთხელ, ისიც სრულიად შემთხვევით შევხვდი საქართველოს პარლამენტის წევრებს. ეს იყო ერთი წლის წინ და ამის შემდეგ არც არავინ აღარ დაგვკავშირებია. შენობა ყოველ დღე ინგრევა და ალბათ მისი აღდგენა ვეღარ მოხერხდება. სამწუხაროდ აი ასეთი სიტუაციაა!

ეროვნული კომიტეტის დეკლარაცია 1935 წ.

სოც.დემ. პარტიის ანტიეროვნულ პოლიტიკას მოყვა შედეგად ის, რომ დამოუკიდებელმა საქართველომ მხოლოდ სამი წელიწადი იარსება და მტრის ერთი სულის შებერვით გაჰქრა. სამშობლოდან გამოქცეულ საქართველოს მთავრობამ ნაცვლად იმისა, რომ მას ეღიარებია თავისი შეცდომანი, დაეგმო წარსული, პარტიულ პოლიტიკაზე ხელი აეღო და

ზვიად გამსახურდია: ჩეჩენ და ინგუშ ხალხებს

ძვირფასო დებო და ძმებო!

ჩეჩენ, ინგუშ და ქართველ ხალხებს შორის ძმობას, მეგობრობასა და კეთილმეზობლურ ურთიერთობას მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. ჩვენს წინაპრებს არაერთგზის შეუშველებიათ ხელი ერთმანეთისათვის გასაჭირის დროს. გასაჭირი კი ხშირად დაგვტეხია თავს. კავკასიაში შემოსული ყოველი მტერი პირველ რიგში კავკასიელ მკვიდრ ხალხთა გათიშვას და მათ ცალ-ცალკე განადგურებას ცდილობდა. სამწუხაროდ, სხვადასხვა მიზეზის გამო ზოგჯერ ვერ ხერხდებოდა კავკასიელთა შეკავშირება და საერთო მტრის წინააღმდეგ ერთ მუშტად შეკვრა, რითაც მოხერხებულად სარგებლობდნენ დამპყრობლები.